ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΜΑΣ (Γιατί το Χωριό μας ονομάστηκε ΑΓΙΑ ΕΥΘΥΜΙΑ προς τιμήν του Αγίου Ευθυμίου και όχι ΑΓΙΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ;)

ΑΓΙΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ

Έρευνα: Του  Γεωργίου Δ. Αναγνωστοπούλου

Φύσει θρησκευτικό ον ο άνθρωπος, έμφυτο έχει το θρησκευτικό του συναίσθημα. Πηγαίο, διαχρονικό, πανανθρώπινο το της ευσεβείας φυσικό αίσθημα. Η ανάγκη να πιστεύεις, να τιμάς, να αφοσιώνεσαι, να λατρεύεις.

Ευλαβική συνήθεια και μακροχρόνια λαϊκή παράδοση, που πηγάζει από αίσθημα αδυναμίας μπροστά στο μεγαλείο και την απεραντοσύνη του σύμπαντος, οδηγούν τους ανθρώπους, σαν άτομα ή σαν οργανωμένα σύνολα, στην αναζήτηση στηρίγματος και καταφυγής σε υπερκόσμιες δυνάμεις. Είναι μια προσπάθεια που ενδυναμώνει την πίστη και πολλαπλασιάζει τις ψυχικές δυνάμεις του ανθρώπου στον μεγαλειώδη αγώνα που δίνει για την επιβίωσή του, πως υπάρχει πάντα κάτι, που μπορεί να προσμείνει και να προσδοκήσει, σαν ένα φως μέσα στην αβεβαιότητα και το πολύ σκοτάδι.

Παλιά, θεάρεστη και ευλογημένη είναι η συνήθεια των χριστιανών να θέτουν κάτω από την προστασία του Θεού και των αγίων Του τον μόχθο τους, τις ελπίδες τους, τις αγωνίες τους. Γιατί ο άνθρωπος έχει ανάγκη για βοήθεια, παρηγοριά και συμπαράσταση της Θείας Χάριτος, που «τα ασθενή θεραπεύει και τα ελλείποντα αναπληροί», για να ξεπεράσει τις δυσκολίες της ζωής του και να φθάσει στη νίκη. Τούτη η Θεϊκή Χάρις είναι αναγκαία προϋπόθεση σε κάθε χριστιανό για κάθε όμορφη νίκη στη ζωή:  «Χωρίς εμού ού δύνασθε ποιείν ουδέν» (Ιωαν.ιε-5), μας διαβεβαιώνει ο ίδιος ο Ιησούς.

Και οι προπάτορές μας, από βαθειά θρησκευτικά αισθήματα διακατεχόμενοι, στήριξαν τις ελπίδες τους και εναπόθεσαν τις προσδοκίες τους για την ευτυχία τους και την προκοπή του τόπου τους στην προστασία του Αγίου Ευθυμίου του Μεγάλου, του Οποίου την μνήμη ως Πολιούχου Αγίου του Χωριού μας τιμούμε και προς τιμήν και δόξαν του ονόμασαν το χωριό μας  Αγία  Ευθυμία.

Έχει ειπωθεί: «Αποδέχομαι περισσότερο αυτόν που ψάχνει για την αλήθεια και ολιγότερο αυτόν που πιστεύει ότι την βρήκε». Γιατί στην ιστορική έρευνα δεν υπάρχουν τελεσίδικες ετυμηγορίες. Η χρονική απόσταση από τα γεγονότα, η ροή της ζωής, συμβάλλουν στην συνειδητοποίηση της αλήθειας αυτής. Γεγονός πάντως είναι ότι  η σωστή έρευνα είναι αυτή που ανατρέπει την προηγούμενη ή, τουλάχιστον, μπορεί να προσφέρει νέα στοιχεία ώστε να εμπλουτίσουν την γνώση του αντικειμένου. Και οπωσδήποτε το ζητούμενο πρέπει να είναι η αλήθεια και όχι η  ικανοποίηση της προσωπικής φιλοδοξίας κάποιου. Πολλές απόπειρες από ερευνητές να γραφεί αντικειμενική Ιστορία συχνά αποτυγχάνουν, επειδή, συνήθως, ως στόχο τους έχουν να τέρψουν τον αναγνώστη, να  ικανοποιήσουν  προσωπικούς τους σκοπούς ή τοπικιστικά αισθήματα και ενσαρκώνουν στην «Ιστορική τους Έρευνα» πλήθος από μύθους, δοξασίες, άσχετες αναφορές προς τα ιστορούμενα γεγονότα, αστήρικτες προσωπικές υποθετικές προσεγγίσεις, με αποτέλεσμα η μελέτη τους να στερείται ορθολογισμού και αντικειμενικής θεώρησης. Εξ άλλου, η ιστορική έρευνα δεν γράφεται για να απονείμει εύσημα. Γράφεται για να τοποθετεί τα γεγονότα στις ορθές διαστάσεις και προ παντός για να αναζητεί και να ανευρίσκει τα αίτιά τους.

Με αυτές τις σκέψεις και με μόνο σκοπό να φέρω σε γνώση των συγχωριανών μας τους  λόγους για τους οποίους οι προπάτορές μας έδωσαν στο χωριό μας, προς τιμήν και δόξα του Αγίου Ευθυμίου, το όνομα Αγία Ευθυμία, μιας ανύπαρκτης στο  χριστιανικό εορτολόγιο αγίας και όχι  Άγιος Ευθύμιος, Του Οποίου την Μνήμη  ως Πολιούχου Αγίου του Χωριού μας, τιμούμε και πανηγυρικά  εορτάζουμε την 20ην  Ιανουαρίου κάθε χρόνο, παραθέτω τα  ακόλουθα:

Αιώνες έχουν περάσει από τότε, το 1580 μ.Χ., που το χωριό μας, από το πανάρχαιο, το προχριστιανικό του όνομα Μυονία, που το συναντάμε, για πρώτη και μόνη  φορά, στο «Χρονικό του Γαλαξειδίου» παραφθαρμένο σε «Μυνιά», μετονομάστηκε σε  Αγία Ευθυμία και ακόμα καμιά αξιόπιστη, πειστική απάντηση δεν δόθηκε στο γριφώδες αυτό ερώτημα.

Τότε, το 1580, όπως αναφέρεται στο «Χρονικό του Γαλαξειδίου», «σεισμός μεγάλος και τρομερός εγκρέμισε πολλά σπίτια στο Γαλαξείδι, Σάλονα, Λιδωρίκι και Έπαχτο… Τότε γούν σύρριζα εχάλασε ένα χωριό που το ελέγασι Μυνιά και οι εγκάτοικοι που εγλυτώσασι, επήρασι τα βουνά κλαίοντας και εκεί εφανερώθηκε ο Άγιος Ευθύμιος και τους επαρηγόρησε και τους είπε να πηγαίνουσι πίσω στο χωριό και να καθήσουσι και να μην φοβούνται τίποτες και αυτός τους διαφεντεύει (προστατεύει). Και ακούοντες εκείνα τα λόγια εγυρίσασι και ξανακτίσασι πίσω τα πεσμένα  σπίτια και το χωρίον ονομάσασι Αγίαν Ευθυμίαν, προς δόξαν και τιμήν του Αγίου Ευθυμίου, που τους εγκαρδίωσε και τους είπε πως θα τους διαφεντεύει».

Το «Χρονικό του Γαλαξειδίου» φέρεται ότι γράφτηκε από τον Ιερομόναχο Ευθύμιο Πενταγιώτη (πιθανότερη χρονολόγηση της ζωής του 1660-1730) στη Μονή του Σωτήρος Χριστού στο Γαλαξείδι περί το έτος 1703 και το μοναδικό χειρόγραφό του, που ανακαλύφθηκε το 1863/1864, πρωτοεκδόθηκε ένα χρόνο μετά, το 1865, από τον μεγάλο Γαλαξειδιώτη ιστοριοδίφη Κωνσταντίνο Σάθα (1842-1914).

Πολλές γνώμες έχουν ακουστεί κατά  καιρούς για το όνομα του χωριού μας και έχουν διατυπωθεί τρεις υποθετικές προσεγγίσεις σε σχετικό άρθρο που φιλοξενήθηκε στο πρώτο τεύχος των  «Αγιαθυμιώτικων Νέων».

Όμως, σ΄εκείνο το άρθρο διατυπώνονται τρεις πιθανότητες και γίνονται ισάριθμες υποθετικές προσεγγίσεις στο ερώτημά μας και έτσι, κατά το άρθρο, το όνομα του χωριού μας αποδίδεται ή στον έναν ή στον άλλον ή στον τρίτο λόγο και  …  «χωρίς  να αποκλείεται, κατά τον αρθρογράφο, να οφείλεται και σε περισσότερους του ενός λόγους και φυσικά, εφ” όσον ο ένας λόγος δεν αναιρεί τον άλλον». Ακόμα, επειδή για την θεμελίωση των προσεγγίσεών του ο συντάκτης εκείνου του άρθρου δεν επικαλείται ιστορικά δεδομένα ή άλλα στοιχεία και χωρίς να προσεγγίζει το θέμα και από εκκλησιαστική άποψη, επιχειρεί μια αξιοθαύμαστη κριτική διείσδυση με πλατιάζουσες αλυσιδωτές πιθανολογήσεις και συνειρμούς, αποκλειστικά προσωπικών του σκέψεων, απόψεων και γνωμών, που βασίζονται σε όλως υποθετικά στοιχεία, που ενίοτε αλληλοαναιρούνται και τελικά  Μία, Καθαρή και Πειστική απάντηση για το όνομα του χωριού μας δεν δίνεται και  έτσι το ερώτημά μας παραμένει αναπάντητο.

Μαζί με τις άλλες προσεγγίσεις και υποθέσεις, που λέγονται και γράφονται για το όνομα του χωριού μας, παραθέτω και την προσωπική μου προσέγγιση και την θέτω στην κρίση και αξιολόγηση κάθε καλόπιστου  ερευνητού και αναγνώστου, αφού πρώτα αναφερθώ, με κάθε δυνατή συντομία, στις υποθετικές προσεγγίσεις που  διατυπώνονται στο παραπάνω  άρθρο:

Α. Δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή, χωρίς σοβαρές αντιρρήσεις, που φθάνουν μέχρι την απόρριψη, η διατυπούμενη πρώτη πιθανότητα στο εν λόγω άρθρο ότι δηλαδή το χωριό μας ονομάστηκε Αγία Ευθυμία και όχι Άγιος Ευθύμιος επειδή  «ίσως» εκείνη την εποχή οι χριστιανοί δεν το θεωρούσαν σωστό να δίνεται αυτούσιο το όνομα Αγίου ως όνομα σε κάποιο χωριό και είναι «πιθανόν» να θεωρούσαν εκδήλωση σεβασμού προς τον Άγιον που ήθελαν να τιμήσουν με το όνομά του κάποιο χωριό, να μην του δώσουν ακριβώς το όνομα του Αγίου, αλλά κάποιο άλλο όνομα που να φανέρωνε ποιος  Άγιος τιμάται με το νέο όνομα.

Αλλά, όμως, αν τούτο συνηθιζόταν εκείνη την εποχή δηλαδή ονοματοδοσίες χωριών με ονόματα αγίων να συγκαλύπτονται με ονόματα ανύπαρκτων αγίων, τότε γιατί δεν συναντάμε καμία άλλη τέτοια περίπτωση ονομασίας χωριού με το όνομα ανύπαρκτου Αγίου;;; Μου απαντά, μεταξύ των άλλων, ο γηραιός, μακαριστός ήδη, Μητροπολίτης  Κορίνθου Παντελεήμων, σε σχετικό  ερώτημά μου, στην από 5-12-2000  επιστολή του. «…Χωριά με το όνομα ανύπαρκτων Αγίων δεν υπάρχουν, οπότε, αν  είναι έτσι η περίπτωση του χωριού σας είναι μοναδική… Επιπροσθέτως και μόνον η χρήση της λέξης «Αγία», πολύ περισσότερο δε η χρησιμοποίηση του ονόματος ανύπαρκτης αγίας για την συγκάλυψη κάποιας, οποιασδήποτε, σκοπιμότητας, θα αποτελούσε απρέπεια, εκδήλωση ασέβειας και ανευλάβειας για την εκκλησία, εμπαιγμό δε, περίγελο και διακωμώδηση για τον τιμώμενο Άγιο και ποτέ τούτο δεν θα γινόταν αποδεκτό από την ιεραρχία της Εκκλησίας, αφού από καμία κοινωνία και καμία Ορθόδοξη εκκλησία έγινε ποτέ αποδεκτό το μεσαιωνικό σόφισμα «Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα»».

Το ρωμαίικο μυαλό έχει πολλά τερτίπια, αλλά ποτέ δεν πρέπει να φθάνουμε μέχρι του σημείου να πιστεύουμε ότι μπορούμε να ξεγελάμε και να περιπαίζουμε ακόμα και αγίους προκειμένου να αναζητήσουμε διέξοδο στα αδιέξοδά μας.

Άρα, για κάποιον άλλο λόγο το χωριό μας, προς τιμήν και δόξαν του Αγίου Ευθυμίου, ονομάστηκε Αγία Ευθυμία και όχι Άγιος Ευθύμιος.

Β. Επίσης, η δεύτερη πιθανότητα που διατυπώνεται στο εν λόγω άρθρο, ότι δηλαδή «επειδή το όνομα του χωριού μας ως Άγιος Ευθύμιος θα προκαλούσε την αντίδραση των Τούρκων, «ίσως» η ονομασία του ως Αϊθυμιάς-Αγιαθυμιάς να αποτελούσε την μοναδική ανεκτή για τον κατακτητή διέξοδο μιας και το νέο όνομα «Αηθυμνιά» τόσο λίγο θα διέφερε ηχητικά από το παλιό του όνομα «Μυνιά», δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή για τους  παρακάτω  λόγους:

Μου έγραφε για την περίπτωση αυτή ο μακαριστός Μητροπολίτης Κορίνθου Παντελεήμων: «Νομίζω οι αλλόθρησκοι τυχόν εμποδίσαντες την ονομασίαν του χωριού με υπάρχοντα άγιον, δεν ενδιαφέροντο να το κάνουν αυτό, γιατί κατά  την τουρκοκρατίαν υπήρχαν το  Άγιο Όρος, Ναοί, Ενορίαι, Επισκοπαί, Μοναί, κλήρος κ.λπ. χωρίς εμπόδια…».

Κυρίως, επί του προκειμένου, δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι, κατά το «Χρονικό του Γαλαξειδίου», το χωριό μας φανερά και καθαρά «ονομάσασι Αγίαν Ευθυμίαν προς δόξαν του Αγίου Ευθυμίου» και όχι Αηθυμιά και Αγιαθυμνιά. Πού το βρήκε ο συντάκτης του άρθρου το όνομα αυτό κατά την ονοματοδοσία του χωριού μας το 1580;

Σε Αηθυμνιά και Αγιαθυμιά «εξελίχθηκε» το όνομα του χωριού μας με την πάροδον μακρού χρόνου από την συνηθιζόμενη, μέχρι και σήμερα ακόμα, κατά την επιχωριάζουσα διάλεκτο συγκοπής των λέξεων από τον λαό. Το γλωσσικό φαινόμενο της έκθλιψης φωνηέντων ήταν σύνηθες από τα αρχαία χρόνια και είναι εξέλιξη μιας άτυπης διαδικασίας, ύστερα από μακροχρόνια χρήση, ονόματος ή λέξης από την γλώσσα του λαού για την ευκολότερη και γρηγορότερη προφορά τους.

Αλλά, και αν ακόμα οι χριστιανοί δεν ήταν ελεύθεροι να δίνουν στα χωριά τους ονόματα Αγίων, ποτέ δεν θα μπορούσαν τα ονόματα «Αηθυμνιά και Αγιαθυμνιά» και οι χριστιανικές έννοιες που βρίσκονται πίσω από αυτές, λαμβανομένου οπωσδήποτε σοβαρά υπόψη και του γεγονότος του κατ΄ έτος εορτασμού της μνήμης του Αγίου Ευθυμίου, να περάσουν απαρατήρητες από τον κατακτητή και να παραμείνει επί μακρόν  το νέο όνομα  «εσωτερική υπόθεση» του χωριού μας  χωρίς να λάβουν γνώση οι τούρκοι, που έλεγχαν την κατάσταση με κάθε τρόπο και ήταν ενήμεροι για το κάθε τι.

Στα αναπάντητα ερωτήματα δεν πρέπει να καταφεύγουμε, όπως συχνά συμβαίνει για την λύση τους στο μύθο της ρωμαίικης καπατσοσύνης και στον αντιμύθο του κουτόφραγκου και του κουτότουρκου.

Επομένως ούτε αυτός είναι ο λόγος που το χωριό μας ονομάστηκε Αγία Ευθυμία και όχι Άγιος Ευθύμιος.

Τέλος, όσον αφορά την τρίτη πιθανή εξήγηση για το όνομα του χωριού μας, την και πιθανότερη κατά το σχολιαζόμενο κείμενο, ότι δηλαδή η προφορά του ονόματος του  χωριού μας «Αηθυμνιά και Αγιαθυμνιά» αποτέλεσε την συμβιβαστική κατάληξη της αμφισβήτησης του ονόματος ανάμεσα στους «παλαιόφρονες», που επέμεναν στο παλαιό όνομα «Μυνιά» και στους «νεωτεριστές», που υποστήριζαν το νέο όνομα Αγία Ευθυμία, που είχε επικρατήσει ως «Αηθυμνιά» είναι έωλη, αφού πουθενά δεν στηρίζεται, από καμιά ιστορική πηγή δεν μαρτυρείται και είναι τόσο «προωθημένη», απίστευτη, εκτός λογικής ακόμα και ως σκέψη. Αφ” ενός μεν γιατί αναιρείται από τις δύο προηγούμενες προσεγγίσεις, όπου ο συντάκτης του άρθρου πιθανολογεί τόσες μεθοδεύσεις των χριστιανών για να ξεπεράσουν τις απαγορεύσεις του κατακτητή, καταφεύγοντες ακόμα και στις ονοματοδοσίες χωριών με ονόματα ανύπαρκτων αγίων, αφ” ετέρου δε είναι απίθανο και παντελώς απίστευτο να διανοηθούμε ότι ο υπόδουλος ελληνισμός, που στους οργισμένους εκείνους καιρούς η πίστη τους στο Θεό και στους Αγίους Του ήταν η μόνη τους καταφυγή και στήριγμα, να αμφισβητούν, να μαλώνουν μεταξύ τους και να μην δέχονται ομόγνωμα την ονομασία του χωριού τους με το όνομα  του προστάτη τους Αγίου Ευθυμίου, που τον είδαν μπροστά τους ολοζώντανο, τους ενθάρρυνε στις δύσκολες ημέρες της καταστροφής του χωριού τους από τον μεγάλο σεισμό και τους διαβεβαίωσε ότι θα τους προστατεύει.

Άλλωστε το όνομα Μυονία και Μυνιά δεν το διαδέχθηκε το όνομα Αηθυμνιά και Αγιαθυμιά, αλλά το όνομα Αγία Ευθυμία και θα χρειάστηκε οπωσδήποτε να περάσει αρκετός χρόνος, ποιος ξέρει πόσα χρόνια αργότερα, για να καταλήξει στη γλώσσα του απλού κόσμου ως «Αηθυμνιά» και «Αγιαθυμιά».

Οπωσδήποτε, θεωρείται βέβαιο, ότι από συνήθεια και προπάντων από τους απλούς ανθρώπους, να χρησιμοποιούσαν και το προηγούμενο, το παλαιό όνομα, παράλληλα  με το νέο, αφού τέτοιες αλλαγές δεν περνούν στον πολύ κόσμο από μέρα σε μέρα, χωρίς όμως τούτο να σημαίνει ότι υπήρξε αμφισβήτηση του νέου ονόματος από  ένα μέρος των κατοίκων, τους «παλαιόφρονες» και άρνηση να αποδεχθούν το νέο όνομα του  χωριού τους.

Για παράδειγμα, από το 1927 η Βιτρινίτσα μετονομάστηκε σε Τολοφών, τα Μαραζιά από το 1933 σε Δαφνοχώρι, ο Βελενίκος από το 1955 σε Ελαία, η Ξυλογαϊδάρα από το  1958 σε Άγιο Σπυρίδωνα, η Κίσσελη από το 1940 σε Πάνορμο κ.ο.κ. και όμως, στις περισσότερες περιπτώσεις στις συζητήσεις του  κόσμου, τα χωριά αυτά και πολλά άλλα ακόμα μνημονεύονται από τους κατοίκους τους, αλλά και από άλλους κατοίκους της περιοχής, με τα παλαιά τους ονόματα.

Επίσης, δεν μπορούμε να θεωρήσουμε σήμερα ως αμφισβήτηση των νέων ονομάτων των χωριών τους και γκρίνιες και έριδες μεταξύ των κατοίκων της Τριταίας, του  Ελαιώνα, του Προσηλίου, του Δροσοχωρίου, του Αγίου Κων/νου και πολλών άλλων χωριών που και σήμερα, πολύ συχνά στον καθημερινό τους λόγο, χρησιμοποιούν, παράλληλα με τα νέα ονόματα των χωριών τους και τα αντίστοιχα παλαιά, Κολοπετινίτσα, Τοπόλια, Σεγδίτσα, Κολοβάτα, Σεργούνι, Σάλονα κ.λπ.

Η πιθανή αείποτε χρήση για το χωριό μας των  όρων «Αηθυμνιά» και «Αγιαθυμνιά», δεν σημαίνει ότι το όνομα του χωριού μας, ακόμα κι” αν χρησιμοποιούνταν και στον γραπτό λόγο, όπως και σήμερα μπορεί να συμβαίνει, είχε παύσει να είναι Αγία Ευθυμία.  Έτσι, για παράδειγμα, επειδή και σήμερα μιλάμε για Ιτιά, Ξο, Σαλονίκη, Γιάννενα, Έπαχτο, Μορφιά, Βαγγελιώ, Βγενειά, δεν σημαίνει ότι τα παραφθαρμένα αυτά ονόματα  είναι πια τα νέα τους ονόματα και ότι εγκαταλείφθηκαν τα αντίστοιχα επίσημα ονόματα Ιτέα, Χρυσό, Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Ναύπακτος, Ευμορφία, Ευαγγελία, Ευγενία κ.ο.κ.

Μάλιστα, στο «Χρονικό του Γαλαξειδίου» έχουμε να παρατηρήσουμε ότι ο χρονικογράφος προκειμένου για το νέο όνομα του χωριού μας, χρησιμοποιεί την φράση  «ονομάσασι Αγίαν Ευθυμίαν», δηλαδή δημόσια, επίσημα καθαρά του έδωσαν το όνομα Αγία Ευθυμία, ενώ για το παλαιό όνομα Μυονία δεν χρησιμοποιεί το ρήμα ονομαζόταν, αλλά την φράση «το ελέγασι Μυνιά». Δηλαδή έτσι το έλεγε ο κόσμος, έτσι ακουγόταν, έτσι το είχε ακούσει ο χρονικογράφος, διατύπωση που ενισχύει τις αμφιβολίες μας αν πραγματικά το όνομα Μυνιά υπήρξε ποτέ όνομα του χωριού μας.

Στην πιθανολόγηση, κατά το σχολιαζόμενο άρθρο, ότι ονόμασαν το χωριό μας Αγία Ευθυμία και όχι Άγιο Ευθύμιο για να  καταλήξει Αηθυμνιά και Αγιαθυμνιά και να ικανοποιεί έτσι «ηχητικά» τους παλαιόφρονες προπάτορές μας επειδή ομοιάζει με το παλαιό όνομα «Μυνιά», έχουμε να παρατηρήσουμε ότι ο συντάκτης του άρθρου κρίνει εκ του αποτελέσματος και παίρνει το ζητούμενο ως δεδομένο. Άρα, για κάποιον άλλο λόγο το χωριό μας, προς τιμήν και δόξαν του Αγίου Ευθυμίου, ονομάστηκε Αγία Ευθυμία και όχι Άγιος Ευθύμιος.

Όσον αφορά το όνομα «Μυνιά» που χρησιμοποιείται σε όλες τις προσεγγίσεις του ερωτήματος για το όνομα του χωριού μας ως βασικό στοιχείο και λαμβάνεται πάντοτε υπόψη στις  πιθανολογήσεις, έχουμε να παρατηρήσουμε τα ακόλουθα:

Στην μακραίωνη ιστορία του χωριού μας μόνον ΜΙΑ φορά το συναντάμε με το όνομα αυτό. Αναφέρεται στο «Χρονικό του Γαλαξειδίου». Όμως, προ του 1580 και έκτοτε μέχρι και σήμερα δεν το ξαναβρίσκουμε πουθενά το χωριό μας με το όνομα αυτό σε κάποιο άλλο ιστορικό στοιχείο, έγγραφο, επιγραφή κ.λπ. και οπωσδήποτε ποτέ δεν ακούστηκε στο προφορικό λόγο. Αν, υποτίθεται, ότι το όνομα Μυνιά είχε διαδεχθεί και αποτελούσε συνέχεια του ονόματος Μυονία, ως νεώτερο, μεθύστερο τούτου, έπρεπε να είχε επικρατήσει έκτοτε, εν τούτοις δεν επέζησε στο πέρασμα του χρόνου, αν φυσικά υπήρξε τέτοιο όνομα για το χωριό μας, σε αντίθεση με το αρχαιότερό του όνομα Μυονία, που μέχρι και σήμερα ακόμα το συναντάμε, χωρίς καμιά διακοπή από τους αρχαιοτάτους χρόνους σε γραπτά κείμενα και στον προφορικό λόγο στο χωριό μας και στην εγγύτερη περιοχή μας. Τι μεσολάβησε, λοιπόν, και δεν ξανασυναντάμε, στο διάβα τόσων αιώνων, το χωριό μας με το όνομα αυτό; Μήπως δεν υπήρξε ποτέ για το χωριό μας το όνομα «Μυνιά»; Τον δρόμο για μια πιθανή προσέγγιση της απάντησης στο ερώτημα αυτό μας τον δείχνει ο  ιστοριοδίφης   Κων/νος Σάθας στον πρόλογο της πρώτης έκδοσης του «Χρονικού του Γαλαξειδίου» το 1865.

Γράφει, λοιπόν, ο Γαλαξειδιώτης ερευνητής, μεταξύ των άλλων σχολίων του για το Χρονικό: «…Ο χαρακτήρ της γραφής παριστά ιδιάζόν τι. Αι ανορθογραφίαι βρίθουσιν εν εκάστω στίχω, ενιαχού δε και εν εκάστη λέξει. Ο εν τω Χρονικώ τούτο μνημονευόμενος Ευθύμιος Ιερομόναχος, δεν φαίνεται ο αρχικός τούτου συντάκτης. Το αμέτρητο πλήθος των ανορθογραφιών, η παντελής αδαημοσύνη της γλώσσης καταδείκνυσι αυτόν ως αντιγραφέα αδέξιον, τούτου συνταχθέντος αναμφιβόλως υπό άλλου οπωσούν ειδήμονος της γλώσσης και δυναμένου να αναγιγνώσκει τα εν τη Μονή τεθησαυρισμένα χρυσόβουλα και άλλα της Βυζαντινής στριφνογραφίας έγγραφα…». Γιατί, λοιπόν, να μην αποδεχθούμε την εκδοχή ότι ο ανορθόγραφος αντιγραφέας του Χρονικού, Ιερομόναχος Ευθύμιος Πενταγιώτης, με την «παντελή αδαημοσύνη της γλώσσης» και «τας ανορθογραφίας που βρίθουσιν εν εκάστω στίχω ενιαχού δε και εν εκάστη λέξει», δεν παρέλειψε κατά την αντιγραφήν του ονόματος Μυονία  ένα <όμικρον> και να μας προέκυψε, με παρατονισμόν, το…. «νέο» όνομα του χωριού μας Μυνιά;

Αν πάλι το όνομα «Μυνιά» δεν είχε προκύψει από λάθος του ανορθόγραφου αντιγραφέα αλλά από την ανέκαθεν συνηθιζόμενη συντόμευση-παραφθορά των λέξεων με συγκοπή τους από έκθλιψη φωνήεντος στην καθομιλούμενη από τον λαό γλώσσα, για  ευκολότερη και γρηγορότερη προφορά τους, αφ” ενός μεν θα έπρεπε να είχε επιζήσει μέσα στο χρόνο αφ” ετέρου δε τούτο δεν θα εσήμαινε ότι το όνομα του χωριού μας είχε παύσει τότε να είναι Μυονία. Για παράδειγμα, αν κάποτε, ύστερα από πολλά χρόνια, οι επίγονοί μας συναντήσουν τους χρησιμοποιούμενους και σήμερα, ακόμα και στον γραπτό λόγο, όρους για το χωριό μας Αηθυμνιά και Αγιαθυμνιά, δεν νομίζω ότι  θα μπορούν και θα πρέπει να ισχυρίζονται και να γράφουν ότι στην εποχή μας το όνομα του χωριού μας είχε παύσει να είναι Αγία Ευθυμία.

Ύστερα απ΄ όλα τα παραπάνω δεν μπορούμε να ισχυριζόμαστε με βεβαιότητα και να γράφουμε ότι κάποτε το όνομα του χωριού μας ήταν «Μυνιά».

Κατ΄ακολουθίαν και συμπερασματικά η σκέψη και η πιθανότητα ότι το χωριό μας, μετά τον καταστρεπτικό σεισμό του 1580, δεν ονομάστηκε Άγιος Ευθύμιος αλλά Αγία Ευθυμία για να καταλήξει Αηθυμνιά και να ομοιάζει «ηχητικά» με το «Μυνιά» και να ικανοποιεί ένα μέρος των ανθρώπων του  χωριού μας, καταρρίπτεται.

Για την ανάδειξη και τεκμηρίωση των λόγων για τους οποίους το χωριό  μας, προς  τιμήν και δόξαν του Αγίου Ευθυμίου, ονομάστηκε Αγία Ευθυμία και όχι Άγιος  Ευθύμιος, εφ” όσον δεν βρήκαμε οποιαδήποτε άλλα ιστορικά στοιχεία, στην προσπάθεια  αυτή ζητήσαμε την γνώμη φωτισμένων λειτουργών της Εκκλησίας:

Μου έγραφε σχετικά στην επιστολή του ο μακαριστός Μητροπολίτης Κορίνθου Παντελεήμων:  «… Χωριά  με ονόματα ανύπαρκτων Αγίων δεν υπάρχουν και έτσι η περίπτωση του χωριού σας είναι μοναδική. Το όνομα Αγία Ευθυμία το επέβαλαν  προφανώς οι κάτοικοι… και τούτο έγινε από επίδραση, άγνωστο εκ ποίας αιτίας…».

Ο λογιώτατος Ιερομόναχος και βραβευμένος από την Ακαδημία Αθηνών για το έργο του «Μεταξύ Ουρανού και Γης» Θεόκλητος Διονυσιάτης βραχύλογα μου απαντά στην από 17-11-2000 επιστολή του:  «Αναζητείστε απάντηση στο ερώτημά σας στο όνομα τον βίον και την πολιτείαν του Αγίου σας».

Αρχίζουμε, λοιπόν, την έρευνά μας από το όνομα του Αγίου Ευθυμίου  και πρωτίστως  από το όνομα Ευθυμία, το δεύτερο συνθετικό του ονόματος του χωριού μας:  Το όνομα Ευθυμία δεν προέρχεται από το όνομα του Αγίου μας. Ήταν γνωστό από τους αρχαίους, τους προχριστιανικούς χρόνους και σήμαινε την προσωποποίηση της εύθυμης κατάστασης, της αγαλλίασης, της βαθειάς ευχαρίστησης, τη διάθεση για χαρά, την ιλαρά διάθεση, μάλιστα δε ο Πίνδαρος την αναφέρει ως την θεά των συμποσίων κοντά στον Δία και στις Μούσες. Άγαλμά της είχε στήσει ο τύραννος Διονύσιος  στην Ηράκλεια του Πόντου, ενώ στις Ερυθρές βρέθηκε βάθρο αγάλματός της με αναθεματική πλάκα. Κατά τον Δημόκριτο «Ευθυμίη» είναι η πνευματική και ψυχική ευστάθεια, ικανοποίηση και γαλήνη, προερχόμενη από την έλλειψη κάθε φόβου και κάθε δεισιδαιμονίας και αποτελεί υπέρτατο αγαθό, φρόνηση, χάρη στην οποία ο άνθρωπος αντιπαρέρχεται τις αντιξοότητες και τους κλυδωνισμούς της ύπαρξής του και πετυχαίνει  την πλήρη πνευματική και ψυχική ικανοποίηση, την ευθυμία.

Επίσης, στην αρχαιότητα υπήρχε και το όνομα «Εύθυμος» που σήμαινε τον καλόκαρδο, τον χαρούμενο καθώς και το όνομα «Ευθύμιος» που σημαίνει αυτόν που δίνει, που φέρνει την χαρά, την ευθυμία.

Το όνομα «Ευθυμία» δινόταν, από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους, ως βαπτιστικό όνομα, χωρίς όμως να προέρχεται ή να έχει σχέση με τον Άγιο Ευθύμιο, όπως συμβαίνει στο χωριό μας με την Ευθυμία, όνομα το οποίο δίνεται προς τιμήν του πολιούχου του χωριού μας Αγίου Ευθυμίου. Μέχρι τώρα, στο εορτολόγιο της Εκκλησίας μας δεν τιμάται κάποια Αγία με το όνομα Ευθυμία, σε αντίθεση με το όνομα Ευθύμιος με το οποίο τιμάται μια πλειάδα από Δέκα Τρεις Αγίους και Οσίους, εκτός του  Αγίου Ευθυμίου του χωριού μας.

Οπωσδήποτε πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των ονομάτων «Ευθυμία» με το όνομα  της οποίας δεν τιμάται κάποια αγία και «Ευφημία» με το όνομα της οποίας τιμάται στις 16 Σεπτεμβρίου η Αγία Μεγαλομάρτυς της Εκκλησίας μας Ευφημία. Μάλιστα, υπάρχει και χωριό που φέρει το όνομά Της στην Επαρχία Σάμης του Νομού Κεφαλληνίας.

Αν εντρυφήσουμε στη Βιογραφία του Αγίου Ευθυμίου και ειδικώτερα σε όσα αναφέρονται στη γέννησή Του και την ονοματοδοσία Του, τότε, θα οδηγηθούμε στην απάντηση του ερωτήματος γιατί δηλαδή το χωριό μας ονομάστηκε Αγία Ευθυμία και όχι Άγιος Ευθύμιος:

Ο Βίος του  Αγίου Ευθυμίου, γραμμένος με ιδιαίτερη χάρη από τον Αββά Κύριλλο τον Σκυθοπολίτη, αποτελεί μαρτυρία αληθινού ανθρώπου για κάθε εποχή, αφ” ενός μεν γιατί ο Κύριλλος είναι αποδεδειγμένης σοβαρότητας και αξιοπιστίας συγγραφέας, αφ” ετέρου δε διότι έζησε στη Μονή του Αγίου Ευθυμίου και έγραψε μόνον ογδόντα περίπου χρόνια από την κοίμηση του Αγίου μας.

Ο ίδιος τονίζει ότι όσα γράφει τα συνέλεξε σαν την φιλόπονη μέλισσα «παρά αληθευόντων αγίων και της ερήμου ταύτης -όπου έζησε ο άγιος- αρχαιοτάτων ανδρών….Με πολλή προσπάθεια και ολόθερμη προσευχή τα μάζεψα τρέχοντας από τόπο σε τόπο, τα συγκέντρωσα και τα έβγαλα από τον βυθό του χρόνου και της λησμοσύνης». Μάλιστα, αναφέρει χρονολογίες καθώς και ονόματα τόπων και προσώπων, ώστε να ελέγχεται η ακρίβεια των λόγων του.

Γράφει, λοιπόν, σχετικά με την γέννηση και την ονοματοδοσία του Αγίου Ευθυμίου: «Ο ουρανοπολίτης Ευθύμιος είχε γονείς τον Παύλο και την Διονυσία… Πατρίδα του ήταν η περίφημη πόλη της Αρμενίας Μελιτινή. Η ευλογημένη Διονυσία ζούσε αρκετά χρόνια με τον άνδρα της, ήταν όμως δυστυχείς, γιατί δεν αποκτούσαν παιδιά… Η επιθυμία τους όμως ν” αποκτήσουν παιδί τούς οδηγούσε συχνά κοντά στον Θεό. Κάποτε πήγαν στον ιερό ναό του Αγίου ενδόξου και καλλινίκου μάρτυρος Πολυεύκτου, που βρίσκεται κοντά στην πόλη. Μια νύχτα που ήταν μέσα στον ναό και προσεύχονταν, είδαν θεία οπτασία που τους είπε: «Ευθυμείτε, ευθυμείτε. Γιατί, να, ο Θεός θα σας χαρίσει ένα παιδί που θα φέρει το όνομα της ευθυμίας. Με την γέννησή του, ο Θεός που σας το χαρίζει, θα δώσει στις εκκλησίες του σαν δώρο την ευθυμία. Όταν γεννήθηκε το παιδί το ονόμασαν Ευθύμιο και υποσχέθηκαν να το αφιερώσουν στον Θεό».

Και συνεχίζει ο βιογράφος Του: «…Ότι πράγματι αποδείχθηκε αληθινή η οπτασία, θα καταλάβουν οι αναγνώστες από το εξής: Ήταν η εποχή που επικρατούσε η μεγάλη αίρεσις του Αρειανισμού. Σαράντα χρόνια η Εκκλησία του Θεού βρισκόταν σε μεγάλη θλίψη. Οι υπερασπισταί της Ορθοδόξου Πίστεως καταδιώκονται. Παντού καταδυνάστευαν οι αρειανοί… Επρόκειτο μάλιστα να ξεσπάσουν διωγμοί στους χρόνους του τυράννου Ιουλιανού του Παραβάτου και του Ουάλλη, που βασίλεψε μετά από εκείνον στο Ανατολικό Ρωμαϊκό Κράτος. Τότε γεννήθηκε ο Ευθύμιος, που έχει το όνομα της χαράς και της  Ευθυμίας…».

Και καταλήγει: «… Τον καιρό, λοιπόν, που ο Ευθύμιος μπήκε στον εκκλησιαστικό κατάλογο, σαν μέλος της Εκκλησίας, τότε και ο Μέγας Θεοδόσιος έλαβε το σκήπτρο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Έτσι ο Θεός δώρησε στη Ρωμαϊκή Πολιτεία και στις άγιες Εκκλησίες το μεγάλο δώρο της ειρήνης και της  χαράς.

Και ήρθαν να συμφωνήσουν τα πράγματα με αυτά που δηλώνει το όνομα του Ευθυμίου και να επαληθεύσει η οπτασία και η προφητεία, όπως δόθηκε γι” αυτόν στους γονείς Του, ότι με την γέννησή Του θα έλθει στην Εκκλησία η χαρά και η ευθυμία».

Όπως, λοιπόν, ο γυιός του Παύλου και της Διονυσίας ονομάστηκε, ύστερα από θεία οπτασία και προφητεία, Ευθύμιος επειδή με την γέννησή του έφερε την ανακούφιση, την χαρά και την ευθυμία στους δεινοπαθούντες χριστιανούς από τους αιρετικούς, έτσι και οι πρόγονοί μας ονόμασαν το χωριό μας Αγία Ευθυμία από την χαρά, την ευχαρίστηση, την αγαλλίαση, την ουράνια ευθυμία (αγία) που γεύτηκαν από την παρουσία του Αγίου Ευθυμίου και την παραμυθητική συμπαράστασή Του και την διαβεβαίωσή Του ότι θα τους διαφεντεύει (προστατεύει) και να μην φοβούνται πια, όταν περιφέρονταν  άστεγοι και κατατρομαγμένοι μετά τον καταστρεπτικό σεισμό.

Μου γράφει σχετικά στην από 20-11-2000 επιστολή του, σε απάντηση ερωτήματός μου, ο αγιορείτης μοναχός Αλύπιος, συναξαριστής (βιογράφος αγίων), του Ιερού Κελλίου Αγίου Νικολάου-Οσίου Νικοδήμου Καψάλας Αγίου Όρους: «… Είδα προσεκτικά το γράμμα σου. Αυτό το οποίον βαθέως εις την αμαρτωλήν καρδίαν μου εκινήθη είναι το εξής: Το όνομα Ευθυμία (αγία) εδόθη δια την ψυχικήν παρηγορίαν ην εγεύθησαν από την εμφάνισιν του Αγίου. «Αγία» δηλαδή ουράνια παρηγορία, χαρά, Ευτυχία, ευθυμία. Άλλα στοιχεία, συγχωρείστε με, αδυνατώ ιστορικώς ή άλλώς πως να εύρω…». 

Τους δύσκολους εκείνους χρόνους της μακραίωνης βαριάς σκλαβιάς στους αλλόθρησκους τούρκους, η Ορθόδοξη Εκκλησία μας και ο κλήρος της στάθηκαν πάντα κοντά στο καταδυναστευόμενο  Χριστεπώνυμο πλήρωμά της και υπήρξαν παρήγοροι συμπαραστάτες, σκέπη τους και  καταφυγή τους κι έτσι αγκαλιασμένοι, δεμένοι αξεδιάλυτα, βάδισαν μονοιασμένοι μέσα στον χρόνο και  άντεξαν τετρακόσια χρόνια δουλείας. Ύστερα απ΄ όλα τα παραπάνω μηδενίζεται κάθε άλλη υποθετική προσέγγιση στο γριφώδες ερώτημα για το όνομα του χωριού μας και μαζί καταρρίπτεται η προβαλλόμενη ως επικρατέστερη, αλλά  απίστευτη και εκτός κάθε λογικής άποψη, δηλαδή της μετονομασίας του Χωριού μας σε  Αγία Ευθυμία αντί σε Άγιο Ευθύμιο γιατί οι προπάτορές μας διαφωνούσαν και δεν δέχονταν ομόθυμα και ομόγνωμα το όνομα Άγιος Ευθύμιος, αλλά ήθελαν  το  όνομα Αγία Ευθυμία για να καταλήξει σε Αηθυμνιά  και να θυμίζει το πανάρχαιο όνομα του χωριού μας, Μυονία-Μυνιά, που σοβαρά  αμφισβητείται αν υπήρξε ποτέ  τέτοιο όνομα για το χωριό μας.

Με δεδομένη, λοιπόν, αδιατάρακτη, την αδιάσπαστη ανά τους αιώνες σχέση της  Ορθόδοξης εκκλησίας μας και  του υπόδουλου Ελληνισμού, η θαυμαστή παρουσία του Αγίου Ευθυμίου στους περιφερόμενους άστεγους και κατατρομαγμένους από τον καταστροφικό σεισμό κατοίκους του χωριού μας, που είναι αδιαμφισβήτητη και έχει πια καταγραφεί ως ιστορικό γεγονός, ευαισθητοποίησαν σε μεγάλο βαθμό τους  προπάτορές μας και την εκκλησιαστική ιεραρχία της περιοχής. Και, προφανώς, μαζί με τις δοξαστικές και άλλες τιμητικές και ευχαριστηριακές εκδηλώσεις τους προς τον Άγιο, όπως και σήμερα συνηθίζεται σε περιπτώσεις από παραδεκτά και αναμφισβήτητα θαύματα, θέλησαν ομόθυμα να επιδαψιλεύσουν την μεγάλη και διαιώνια  τιμή προς τον  Άγιο, συνδέοντες διαχρονικά άρρηκτα την θαυμαστή ιστορική  παρουσία Του με το χωριό μας δίνοντάς του το όνομα Αγία Ευθυμία, από την ανακούφιση, την παρηγορία, την άγια χαρά και ευθυμία που τους έδωσε ο Άγιος με την θαυμαστή παρουσία Του και την διαβεβαίωσή Του ότι θα τους προστατεύει.

Δικαίως καυχόμαστε για τον θεράποντα του Χριστού, Πολιούχο του Χωριού μας, Άγιο Ευθύμιο τον Μέγα και ευλόγως βαθιά τον ευλαβούμαστε ως προστάτη, κηδεμόνα και ασίγητον πρέσβυ υπέρ ημών προς τον Ύψιστο, κήρυκα της ενθέου ζωής, την οποία καθημερινά απομιμνήσκει.

Είθε, ο Άγιος Ευθύμιος να μας συμπαραστέκεται στους χρόνους που θάρχονται, όπως διαβεβαίωσε τους συναθλητές Του, λίγο πριν της μακαρίας κοίμησής Του: «Θα βρίσκομαι με το πνεύμα μου πάντοτε  μαζί σας και μαζί με εκείνους που θα έρθουν μετά από σας, μέχρι της συντελείας των αιώνων».

Ακοίμητες ας είναι οι πρεσβείες Του προς τον Ύψιστον και αφειδώλευτη η αγάπη Του και βοήθειά Του προς  τους ψελλίζοντες το Άγιο Όνομά Του και αγωνιζομένους με πίστη και ευσέβεια να τους αγγίξει η Χάρη Του.-

(Το παραπάνω κείμενο δημοσιεύθηκε στα ΑΓΙΑΘΥΜΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ-φύλλο 87/Δεκέμβριος 2012, σσ.16-19)

Σχετικά άρθρα του ιδίου:

α. «Είχε ποτέ το χωριό μας το όνομα «Μυνιά»;» Τ.122/2007 της Ετ.Φωκικών Μελετών

β. «Γιατί Αγία Ευθυμία και όχι Αγιος Ευθύμιος;» Τ.124/2007 της Ετ.Φωκικών Μελετών

γ. «Το όνομα του Χωριού μας» Φ.   / 2013  της εφημ.  «Φωκικοί Καιροί»



Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει